Menu
Ubezpieczenia
Zapraszamy do skorzystania z naszej oferty ubezpieczeń na PZU Życie
Ubezpieczenia
Polecane strony

 


Sekretariat Przemysłu Spożywczego.


Logowanie do naszej poczty.


Kontakt z biurem za pomocą Skype.

Mój stan


odwiedź nas na facebooku



Aktualności
Negatywne skutki pracy nocnej i optymalizacja warunków zmianowego trybu pracy 25.07.2013

Naukowcy zajmujący się problematyką pracy zmianowej nie mają wątpliwości, iż system ten destabilizuje wiele funkcji życiowych pracownika i wpływa niekorzystnie na jego stan zdrowia. Wśród negatywnych skutków zdrowotnych, obok dolegliwości psychoneurotycznych (depresje, zaburzenia nerwicowe, stany lękowe, zaburzenia seksualne) oraz zaburzeń psychomotorycznych, wymienia także choroby układu pokarmowego i sercowo-naczyniowego. Skutki te zwane syndromem nietolerancji pracy nocnej obserwowane są u części pracowników zmianowych, którzy ostatecznie zmuszeni są do rezygnacji z pracy nocnej. 

Optymalne funkcjonowanie człowieka odbywa się w cyklu dobowym, z wyraźnym spadkiem aktywności i koncentracji w porze nocnej. Wówczas zmiany zachodzące w organizmie takie jak: spowolnienie metabolizmu, spadek temperatury wewnętrznej i zwiększenie poziomu melatoniny, przygotowują organizm do spoczynku. Dlatego praca nocna stanowi dla człowieka ogromne obciążenie i wymaga, niezgodnej z naturalnym rytmem, koncentracji sił fizycznych i psychicznych. Można powiedzieć, iż organizm zmuszany do aktywności w porze właściwej dla jego biologicznego spoczynku, jest swoistą presją, generującą długotrwały stres skutkujący przede wszystkim poważnymi zaburzeniami snu. Bardzo ważnym czynnikiem jest tutaj konkretna sytuacja bytowa pracownika zmianowego, to znaczy jego warunki domowo-rodzinne, które determinują możliwość snu i wypoczynku w ciągu dnia, a w konsekwencji - efektywną regenerację organizmu. Sytuacja rodzinna, odległa lokalizacja miejsca pracy, obowiązki pozazawodowe i inne osobiste okoliczności mogą utrudniać wypoczynek, co wpływa destrukcyjnie nie tylko na stan zdrowia, ale także wywołuje skutki społeczne. Organizm człowieka żyjącego w permanentnym stresie i chronicznym zmęczeniu uniemożliwia prawidłowe funkcjonowanie w rodzinie, czy w środowisku społecznym: trudność zsynchronizowania różnych rytmów aktywności wzmacniana jest dodatkowo rozdrażnieniem, sennością i brakiem sił witalnych. Niestety, skutki psychofizycznego wyczerpania organizmu bywają także ogromnym zagrożeniem życia i zdrowia wielu ludzi: analiza przyczyn głośnych katastrof w zakładach przemysłowych ( jak np. w elektrowniach Three Mile Island, Czarnobylu czy w Bhopalu) pokazuje, że większość z nich spowodowana została błędem ludzkim, nierzadko będącym następstwem zmęczenia i osłabienia koncentracji pracownika.

Omawiane zagadnienie należy rozpatrywać w aspekcie indywidualnym: nie wszyscy pracownicy zmianowi i nie w takim samym stopniu odczuwają negatywne skutki pracy nocnej. Badania naukowe dowodzą, że poziom tolerancji pracy nocnej zależy od płci, wieku, stanu zdrowia, sytuacji domowo-rodzinnej. Dlatego szkodliwość i uciążliwość pracy w systemie zmianowym jest przedmiotem normatywnych regulacji ujętych w europejskiej dyrektywie „Praca nocna” i czerwca 1990 r. oraz w  odpowiadającej jej polskiej normie „Ergonomiczne zasady projektowania systemów pracy”. Powyższe normy wskazują na konieczność współpracy w tym względzie określonych podmiotów: organów prawno-administracyjnych, służb BHP, związków zawodowych i ostatecznie jednostek organizacyjnych w danym miejscu pracy. Zasady optymalnej organizacji pracy zmianowej, jak również zalecenia dotyczące higieny i jakości życia pracownika zmianowego zostały zawarte w „Poradniku pracownika zmianowego” wydanego z inicjatywy Europejskiej Fundacji ds. Poprawy Warunków Życia i Pracy.

Niewątpliwie w obecnym świecie nierealnym rozwiązaniem byłby postulat likwidacji pracy zmianowej. Istnieją tradycyjne już sektory pracy (energetyka, służba zdrowia, służby bezpieczeństwa, transport i inne), które wymagają pracy w trybie ciągłym. Postęp cywilizacyjny, a co za tym idzie dynamiczny rozwój rynku zwłaszcza handlowego, sprzyjają utrwaleniu i eskalacji tych tendencji; już normą staje się dziś praca non stop w sektorze usług. Nie można wyeliminować pracy zmianowej, można natomiast zoptymalizować utrudnione warunki pracy i zminimalizować jej negatywne skutki uboczne. Doktor Janusz Pokorski z Uniwersytetu Jagiellońskiego zaleca kwalifikowanie do pracy zmianowej pracowników, którzy odbyli specjalistyczne badania. Stwierdzone choroby układu pokarmowego, niewydolność naczyniowa, predyspozycje nerwicowo-depresyjne należy traktować jako poważne przeciwskazania do zatrudnienia pracownika w takim trybie. Ponadto, osoby ze stażem pracy w systemie zmianowym powyżej 20 lat i po 55 roku życia powinny mieć prawo do zmiany charakteru pracy w ramach tego samego wynagrodzenia. Rygorystycznie przestrzeganie okresowych badań lekarskich może również skutecznie zapobiegać rozwojowi chorób, będących efektem przeciążenia organizmu nienaturalnym cyklem pracy. 

Poza kwestiami stricte zdrowotnymi, ogromne znaczenie ma sama organizacja pracy oraz warunki socjalne, jakie winien zapewnić pracodawca. Harmonogram pracy zmianowej, a zwłaszcza nocnej należy ustalać tak, by zapobiegać kumulacji zmęczenia i deficytowi snu: zaleca się przede wszystkim tzw. rotację do przodu, skrócenie długości cyklu zmian, skrócenie pracy nocnej w zamian za wydłużenie pracy dziennej, późniejsze rozpoczynanie zmiany. Optymalnym czasem pracy dla człowieka jest okres 8-godzinny, czasem specyfika pracy lub danego zakładu wymaga wydłużenia go do 12 godzin, co stanowi ogromny wysiłek i źródło stresu dla organizmu. W takich przypadkach należy zapewnić pracownikowi zbilansowane porcje żywieniowe, dostosowane dietetycznie do potrzeb organizmu w zależności od pory (1 ciepły, pełnowartościowy posiłek w godzinach ok. 1.00 i 4.00 – 5.00, lekkostrawne, bogate w białko przekąski, odżywcze napoje), zadbać o odpowiednią ilość przerw regeneracyjnych, a także umożliwić drzemkę w pozycji leżącej (takie rozwiązanie przyjęte jest np. w Japonii). Dla systemu pracy zmianowej kodeks pracy przewiduje dodatkowe dni wolne, których ilość w zależności od danego kraju, waha się od 1 do 15 rocznie.

Należy pamiętać, że system pracy zmianowej, a zwłaszcza pracy nocnej, jest sprzeczny z naturalnym rytmem funkcjonowania człowieka oraz z jego zegarem biologicznym, wyznaczającym fazy aktywności i spoczynku. I choć stopień tolerancji systemu zmianowego ma charakter indywidualny i nie musi wpływać degenerująco na życie wszystkich pracowników, to z uwagi na zdiagnozowane przypadki syndromu nietolerancji pracy nocnej i potencjalne zagrożenie dla zdrowia fizycznego i psychicznego, organizacja systemu pracy, który z zasady naraża człowieka na nadmierną eksploatację, wymaga wielopłaszczyznowych i wieloaspektowych działań, jak również konstruktywnego dialogu pomiędzy pracodawcą a związkiem zawodowym . Edukacja kadr zarządzających, propagująca medyczną i psychologiczną wiedzą na temat negatywnych skutków systemu zmianowego, powinna prowadzić do ogólnego konsensusu dotyczącego planowania pracy, poprzedzonego otwartą debatą .

Prawna definicja systemu zmianowego umożliwia pracodawcy dowolne i nieograniczone stosowanie zmianowego rozkładu pracy. Dlatego, jeśli potencjalny pracownik ze względów zdrowotnych lub społecznych, nie może podjąć pracy w takim charakterze, to powinien wiedzieć, że jedynie indywidualna klauzula zawarta w umowie o pracę, może go przed taką ewentualnością skutecznie ochronić. 

 

J. Wilkońska

 

 

Wróć do Aktualności
Biuletyn BIS
Multimedia
Kampania "Sprawdzam polityka"
Pokaż większy obraz
Artykuły
PRACA ZA DARMO
Efektem polskiego systemu nauczania jest darmowa siła robocza. To nie żaden slogan ani polityczne hasło. To smutna prawda, o której przekonuje się przeciętny absolwent lub student, który decyduje się na...
Przemysł tytoniowy - zagrożenia ze strony nowej dyrektywy unijnej
Parlament Europejski pracuje obecnie nad zmianą przepisów regulujących produkcję i sprzedaż wyrobów tytoniowych w UE. Przepisy te określa dyrektywa z 2001 r. (m.in. maksymalne poziomy zawartości w papierosach...
Wykonanie: Website